Kan een recept beschermd worden door het auteursrecht?

door Simone

Op Facebook zit ik in een aantal groepen voor bloggers, en een blogger stelde daar een vraag. Ze had een recept op haar blog en nu zag ze dat iemand anders het recept had gestolen! Heel erg vervelend natuurlijk. De vraag was wat ze hier daadwerkelijk tegen kon doen, en verschillende mensen begonnen al met het woord auteursrecht te gooien. Laat auteursrecht nu net één de vakken zijn waarin ik ben afgestudeerd en waar ik – door mijn creatieve aard – veel affiniteit mee heb. De vraag is echter: kan een recept auteursrechtelijk beschermd zijn? Zo ja, wat kun je er tegen doen? Daar geef ik je graag antwoord op. Opmerking die ik wel wil maken is dat ik in dit stuk puur weergeef welk recht in Nederland geldt en dus ook waar je wel of geen recht op hebt. Uiteraard kan iedereens mening, en dus ook de mijne, daarvan verschillen, maar ik wil het niet te verwarrend maken. Voel je vrij om een vraag te stellen 🙂
 
Auteursrecht in een notendop
Het auteursrecht beschermt creativiteit. Volgens de Auteurswet zijn werken van letterkunde, wetenschap of kunst vatbaar voor bescherming. In tegenstelling tot in de Verenigde Staten ontstaat in Nederland en Europa auteursrecht vanzelf. Je hoeft dus alleen maar iets te maken, zoals een schilderij, en er rust auteursrecht op. Ergens een copyright-teken op of bij plaatsen is dus niet nodig, noch een watermerk is nodig. Let op: het auteursrecht beschermt géén ideeën of concepten! Het gaat er echt om dat je werk geuit is. Ook komt niet alles wat je maakt zomaar in aanmerking voor bescherming. Er zijn twee vereisten om te voldoen aan een  “werk” in de zin van de Auteurswet: dat wat je hebt gemaakt moet een eigen, oorspronkelijk karakter hebben èn het moet een persoonlijke stempel hebben. Dat betekent dat de vorm van je werk niet ontleend mag zijn aan dat van een ander, èn er moeten creatieve keuzes gemaakt zijn. 
 
Auteursrecht op een recept?
Laten we eerst voor de goede orde “recept” definiëren. Een recept is volgens de Dikke van Dale een “voorschrift voor de bereiding van een gerecht“. Ofwel, het gaat bij een recept puur om de tekst.
Een recept bestaat vaak uit twee onderdelen: de ingrediëntenlijst en de omschrijving/bereidingswijze. De ingrediëntenlijst is sowieso niet auteursrechtelijk beschermd. De bewoording is niet creatief (“1 el olijfolie”); het geeft alleen feiten weer die nodig zijn om het recept te maken.
De omschrijving kán echter wél creatief zijn, maar vaak is dit niet zo. De omschrijving is – zoals het woord al zegt – slechts een beschrijving van hoe je een gerecht moet maken. Er is niets creatiefs aan “fruit de ui en knoflook”. De omschrijving kun je echter wel creatief maken door creatief te zijn in het verwoorden en door er een verhaaltje om heen te schrijven. Is de omschrijving dus dermate creatief, dan komt het recept voor dat onderdeel in aanmerking voor bescherming van het auteursrecht. Dat creatieve verhaaltje mag dus niet gekopieerd worden. Kopieert en plakt iemand het letterlijk op zijn eigen website, dan maakt hij een auteursrechtinbreuk. Óók als hij jou als bron vermeldt, is dit een inbreuk (al zijn er uitzonderingen). Je hebt namelijk geen toestemming gegeven om jouw werk door iemand anders te laten openbaren. Als auteursrechthebbende ben jij namelijk de enige die jouw werk mag openbaren en reproduceren.
Wat jammer is, is dat je – in het geval van een recept – het auteursrecht heel makkelijk kan omzeilen: je hoeft alleen maar de bereidingswijze uit het creatieve verhaaltje te filteren en puur deze bereidingswijze kan je zelf delen zonder dat je inbreuk maakt. Immers komt alléén het creatieve verhaaltje om het recept heen in aanmerking voor auteursrecht en niet de feitelijke bereidingswijze!


Hoe zit het met de foto die ik heb gemaakt bij het recept?

Een foto is (bijna) altijd auteursrechtelijk beschermd omdat er altijd wel creatieve keuzes zijn gemaakt. Denk aan de hoek die je hebt gemaakt bij het fotograferen, de belichting die je hebt gekozen, etc. Ook hier geldt dat iemand deze in beginsel niet mag overnemen zonder jouw toestemming.

Wat moet je doen als je ziet dat je recept/foto is gestolen (ook al is die niet beschermd)?
Indien je recept niet beschermd is, kun je natuurlijk altijd een mailtje sturen dat met de vriendelijke vraag het recept te verwijderen. Ook kun je vragen of diegene anders je naam en website erbij vermeldt. Echter hoeft iemand deze beide dingen niet te doen, puur omdat je recept niet beschermd is! Ik wil dan ook graag zeggen: wil je absoluut niet dat iemand je recept kopieert, deel deze dan ook niet. Aan de andere kant: het feit dat het in beginsel wettelijk mogelijk is een (dus niet-beschermd) recept te kopiëren, betekent niet dat dat ook fatsoenlijk is en dat het een vrijbrief is om het wel te doen. Buiten het recht bestaat er namelijk ook nog zoiets als moraliteit.
Indien je recept wél beschermd is omdat je het zo creatief hebt opgeschreven, en ook als je foto is misbruikt, dan volg je eigenlijk dezelfde stap als indien je recept niet beschermd is: stuur een mailtje naar de inbreukmaker met de vriendelijke vraag het recept en/of de foto te verwijderen. Doet hij dit niet, neem dan – indien je dat je tijd en geld waard vindt! – een advocaat in de hand. Het hoeft niet meteen tot een rechtszaak te komen, advocaten kunnen ook achter de schermen het een en ander regelen. Uiteindelijk kun je een schadevergoeding krijgen, maar de hoogte daarvan ligt natuurlijk ook aan de aard van de inbreuk.

Nog een nerdy juridisch weetje
Wanneer een auteursrechtelijk beschermd recept of beschermde foto zonder toestemming is gebruikt, noem je dat in de zin van het recht géén diefstal. Dat klinkt een beetje gek, maar diefstal in termen van het recht is iets heel anders: diefstal heeft namelijk betrekking op een goed (zoals een chocoladereep). Auteursrecht daarentegen is een intellectueel eigendomsrecht, het beschermt de voortbrengselen van de geest. Het misbruiken en “stelen” van een auteursrechtelijk beschermd werk, zoals een foto, noem je daarom een auteursrechtinbreuk of (minder specifiek) een inbreuk op je intellectuele eigendomsrecht. Het voelt natuurlijk wel als diefstal omdat het van je is “gestolen”.

Heb je vragen? Schroom ze niet te stellen!
 
Foto: Bill Oxford
 

Dit vind je vast ook leuk

Laat een reactie achter

UA-155859823-1